Er is een vraag die ik jarenlang liever uit de weg ging. Wat heb je gestudeerd? Of, nog even terloops op een verjaardag, wat voor opleiding heb jij gedaan? Ik werd dan meteen klein. Ik zocht naar een antwoord dat niet bestond en draaide eromheen. Nu niet meer. Ik heb geen opleiding gehad. Ik heb mezelf alles geleerd, en ben geslaagd voor iets veel belangrijkers, het leven zelf.
Hoe het zo kwam. We verhuisden naar Duitsland toen ik elf was. Daar stopte mijn moeder ermee ons naar school te sturen. Mijn broer en zus hadden hun schooljaren grotendeels al gehad, ik was de jongste en miste de meeste. Vader was toen al uit beeld. Mijn moeder was een lieve vrouw, maar ze maakte keuzes die niet klopten, en dit was er een van. Ik zeg het zonder wrok. Het is gewoon hoe het ging.
Wat ik wel deed, is mezelf leren. Ik was nieuwsgierig naar bijna alles. Ik las me een weg door de wereld en ik weet van heel veel dingen een beetje. Elk baantje was een leerschool. Schoonmaken, de kinderopvang, een eigen winkel runnen, overal pikte ik iets op. Niemand gaf me een diploma, dus gaf ik het mezelf, stukje bij beetje.
Lange tijd knaagde de vraag of ik dom was. Toen ik jong was liet de overheid een keer een test doen, en op mijn achtentwintigste deed ik er nog een. Daaruit bleek dat ik zonder meer had kunnen studeren. Ik ben dus niet dom. Al heb ik me dat jaren wel gevoeld.
Ik koos ervoor jong moeder te worden en Kim groot te brengen. Ook dat was een school op zich. En ondertussen bleef ik leren, door te lezen, te luisteren en te blijven vragen.
De schaamte ben ik voorbij. Nou ja, niet helemaal, maar hoe ouder ik word, hoe beter ik hem loslaat. Ik wring me niet meer in bochten als iemand naar mijn opleiding vraagt. Ik wil gezien worden om wie ik ben en om waar ik sta. Een vrouw zonder diploma, met een hoofd vol geleefde kennis.
Ik schrijf. Ik maak een boek. En bied een platform aan vrouwen. Zorg voor mijn geliefden, lach het leven toe. Van het meisje dat geen school kreeg naar de vrouw die ik vandaag ben. Als er iets is wat ik heb geleerd zonder ooit in een schoolbank te zitten, dan is het dit: je waarde zit niet in een papiertje. Die zit in wie en hoe je bent.
Dus mocht je dit lezen en twijfel je aan jezelf omdat je niet een bepaald papiertje hebt dat anderen wel hebben, kijk dan nog eens naar jezelf. Misschien draag je veel meer in je mee dan ooit op een diploma had kunnen staan.
Ik weet inmiddels dat een diploma iets kan vertellen over wat je hebt geleerd. Maar niet over wie je bent.
Zonder diploma, toch geslaagd.
